از اروند تا جزيره مينو، با خاطرات جنوب

اروند رود خاطره ها
96 کيلومتر دورتر از خليج فارس رودي قراردارد که مرز ايران و عراق را از هم جدا مي سازد و مزارع کشاورزان را نيز سيراب مي کند. اروندرود که از به هم پيوستن دجله و فرات حاصل مي آيد، در جنوب غربي خرمشهر، مردمان دو سوي مرز را از هم جدا مي کند تا به بهترين شکل موقعيت استراتژيک خود را به رخ بکشاند. اروند رود پس از عبور از جنوب آبادان به خليج فارس مي ريزد . اين رود که عرضش در بعضي نقاط به يک هزار متر نيز مي رسد با عمق 9 تا 15 متري اش فرصت عبور کشتي ها و لنج هاي ماهيگيران را مهيا کرده است . اروند رود پس از عبور از مرز ايران فاصله 40 روستاي حاشيه اي خود را مي پيمايد تا به خليج فارس جاري بريزد. اين رود که منطقه آزاد جنوب نيز به آن شهرت گرفته، سراسر جنوب خرمشهر را مي پيمايد تا با ائتلاف با کارون خليج فارس را پرآب تر کند. اروند رود پس از طي تمام طول خرمشهر با رود کارون در هم مي آميزد و آب هاي جاري اش جايگاه مناسبي را براي بندر خرمشهر به وجود مي آورد.

خرمشهر
خرمشهر نيز قسمتي ديگر از منطقه آزاد اروند را شکل مي دهد . اين شهر که در ضلع جنوبي خود، رود کارون را مي بيند در جنوب غربي استان خوزستان واقع شده و فاصله آن تا آبادان ده کيلومتر و تا اهواز 130 کيلومتر است . مذهب مردم اين منطقه شيعه است و گفت و گوي مردمان خرمشهر به زبان فارسي و عربي صورت مي گيرد. وسعت خرمشهر نيز يک هزار و 902 کيلومتر مربع مي رسد. کارون و اروند در حومه خرمشهر نخلستان هاي کشاورزان را آبياري مي کنند تا آنان بتوانند از دل اين مزارع 75 نوع خرما به بار آورند.
شهرت عمده خرمشهر به زماني بازمي گردد که سربازان دلير ايراني توانستند آن را در سال 1361 از چنگ دشمنان بعثي خارج سازند و به اشغال 575 روزه آن پايان دهند . مهم ترين يادگار جنگ که همچنان در اين شهر استوار مانده، همان مسجدي است که پرچم کشورمان در ميان گلوله هاي روي ديوار آن بر بالاي گنبدش افراشته شد. اين همان مسجدي بود که تصوير آن روي جلد بسياري از نشريات داخلي و خارجي نقش بست و تلويزيون هاي جهاني شکوهش را براي مخاطبان خود بارها و بارها به تصوير کشيدند. از قرار معلوم قسمتي از خرمشهر نيز در منطقه آزاد اروند قرار مي گيرد که بندر خرمشهر نيز جزيي از آن است .
بندر اين شهر که در سال 1318 و به منظور پهلو گرفتن يک کشتي اقيانوس پيما در ساحل اين شهر ساخته شد، هنوز هم پس از گذشت 66 سال و از سرگذراندن جنگي طولاني به حيات خود ادامه مي دهد . اين بندر که در جريان جنگ جهاني دوم 6 اسکله به آن افزوده شد، اکنون توان پهلو گيري 9 کشتي با تناژ 100 هزار تن را در خود مي بيند و با طول اسکله 1350 متر از معدود بندرگاه هاي بين المللي کشور به شمار مي رود.
راه آهن خرمشهر نيز از ديگر مزيت هاي اين شهر جنوبي کشور به شمار مي آيد، چه آن که اين خط آهن، جنوب کشور را به شمال متصل مي کند و در آينده اي نزديک تا آن سوي مرزها و بصره هم پيش مي رود. رود کارون نيز با طول 855 کيلومتر طولاني ترين رود ايران است. اين رود که در 4 کيلومتري اروند به دو شعبه با نام هاي بهمنشير و کارون تقسيم مي شود، فاصله 180 کيلومتري بين خرمشهر و اهواز را مي پيمايد .عمده مردمان خرمشهر را افرادي تشکيل مي دهند که کسب و کارشان کشاورزي است . ارتفاع اين شهر از سطح دريا 6/6 متر است و رطوبت ساليانه آن نيز در شرجي ترين روزها به 5/64 درصد و در روزهاي معمولي به 1/22 درصد مي رسد. بدين گونه شهري که از شرق به وسيله رودخانه هاي کارون و بهمنشير و از جنوب به واسطه اروند رود محدود مي شود، روزهاي طاقت فرسايي را براي ساکنانش به همراه مي آورد، زيرا تحمل گرماي 52 درجه سانتي گرادي تيرماه براي هر جنبنده اي بسيار دشوار است. بارش ساليانه 3/162 ميليمتري ، رودهاي اين شهر را هميشه پرآب نگاه مي دارد و امکان کشاورزي را کماکان براي ساکنانش مهيا مي کند. 68/68 در صد مردمان کرانه رود اروند از سواد خواندن و نوشتن برخوردارند که همين براي منطقه اي چنين جنگ زده موهبتي به شمار مي آيد.
مهمترين نقش در منطقه آزاد اروند بر عهده بندر خرمشهر و راه آسفالتي آن که تا مرز عراق امتداد مي يابد گذارده شده و بدين گونه ترانزيت کالا رسالتي است که خرمشهر بايد آن را در منطقه آزاد انجام دهد . از ديگر يادگارهاي خرمشهر نيز مي توان به پل آن اشاره کرد ، اين پل که در طول 8 سال دفاع به دستور فرماندهان جنگ تا نيمه ها تخريب شد هم اکنون دوباره احيا شده تا وسيله عبور مردمان را از روي رودخانه کارون فراهم آورده باشد. طول اين پل 616 متر و عرضش 8 متر است و شمال شهر را به جنوب متصل مي کند. عمليات ساخت پل قديم خرمشهر در سال 1338 آغاز شد و در سال 1349 به پايان رسيد. هم اکنون در خرمشهر دو پل وجود دارد که يکي به پل قديم و ديگري به پل جديد شهرت دارد.

جزيره مينو
جزيره مينو نيز بخش ديگري از منطقه آزاد اروند را در بر مي گيرد. اين جزيره زيبا که در جنوب غربي ترين نقطه خرمشهر واقع شده قصد دارد، در آينده اي نزديک پذيراي گردشگران داخلي و خارجي باشد.
از قرار معلوم مسوولان منطقه آزاد اروند قصد دارند که مينو را به سرزميني توريستي در دل منطقه آزاد بدل کنند، از اين رو در اطراف آن هتل هاي در حال ساخت بسياري ديده مي شود . بدين گونه جمعيت 9 هزار و 400 نفري مينو در آينده اي نزديک بايد عهده دار مسووليتي جديد شود . اين جزيره که از سمت شرق ، غرب و جنوب به وسيله رودخانه اروند و از ضلع شمالي با رود جرف محصور مي شود ، قدمتي 300 ساله را يدک مي کشد.
نام سابق اين جزيره صلبوخ بوده که در زبان عربي ريگ معنا مي داده است، اما در سالهاي پيش از انقلاب اسلامي، مينو نام نهاده شده و از آن ايام تاکنون نيز همين نام روي جزيره مينو باقي مانده است . حرارت متوسط اين شهر 48 درجه سانتي گراد است و همين دما نيز فرصت رشد و نمو را به 7 هزار و 900 هکتار نخلستان اين شهر مي دهد.
16/44 درصد مردم مينو به کشاروزي مي پردازند، زيرا بستر مناسبي نيز در شهر براي چنين فعاليتي مهيا است . کشاورزان مينو به مدد آب هاي شيرين فراوان پيرامون خود انواع محصولات زارعي همچون سبزيجات، يونجه، کاهو، باميه، خيار چمبر و خرما را پرورش مي دهند . پرورش دام نيز در مينو جايگاه خاصي دارد به طوري که در کل اين جزيره در حدود 2 هزار راس دام زيست مي کند ، که عمده آن نيز شامل گاو و گوساله ، گوسفند و گاوميش مي شود . در جزيره مينو، 5 نهر جريان دارد که 2 تاي آنها از رود جرف و 3 تاي ديگر از اروند رود منشعب مي شوند.
از جنوبي ترين نقطه جزيره مينو مي توان به وضوح شهرهاي مرزي عراق را مشاهده کرد و تنها حايل ميان مردمان دو سوي مرز، رود اروند است . گردش در فضاي اطراف جزيره مينو براي هر بيننده اي اعجاب آور است، چه آن که مرداب ها و نيزارهاي اين جزيره در تلاقي با نخلستان هاي سر به فلک کشيده، منظره خيرکننده اي را به وجود مي آورده است. تمام حاشيه جزيره مينو به صورت جاده هاي خاکي تعريف شده است و بدين گونه، شهر که 3 ميدان بيشتر ندارد به دو بخش 18/18 درصدي آسفالته و 81/18 در صدي خاکي تقسيم مي شود . خانه هاي ساکنان مينو همگي در ميان نخلستان ها ساخته شده و تمام ساکنان جزيره با يکديگر نسبت قومي و قبيله اي دارند. رود اروند با مرغابي هايش فرصت مناسبي براي ساکنان به وجود آورده تا در ايام تعطيل به شکار بپردازند . اما بسياري از مردمان مينو از حضور گرازها در اين شهر مرزي بسيار گله مندند . آنان معتقدند که حضور اين حيوان آسيب هاي بسياري را به باغ هايشان وارد مي آورد. روباه نيز از ديگر حيواناتي است که در ميان نيزارهاي اين شهر به وفور يافت مي شود .
بسياري از ساکنان مينو را اعراب تشکيل مي دهند و به همين سبب، زبان رايج مردمان شهر عربي است. گذر از آب اروند و ديدار اقوام، بزرگترين دلمشغولي مردمان دو سوي مرز را شکل مي دهد، اما نکته اي که در جزيره مينو نگاه هر بازديدکننده اي را به خود جلب مي کند حضور تعداد بيشماري حسينيه در شهر است. فراواني اين اماکن مذهبي در مينو به گونه اي است که گاه در فاصله هاي 200 تا 300 متري نيز دو يا سه حسينيه ديده مي شود . از قرار، هر قبيله اي در مينو يک حسينيه اختصاصي دارد و از همين رو است که تعداد آن در شهر از مغازه هاي فروش مايحتاج عمومي نيز فراتر مي رود . مردمان مينو در ساخت اين حسينيه ها کمال دقت و وسواس را به خرج مي دهند، زيرا بسياري از اين اماکن مذهبي به شکلي مجلل تر و زيباتر از خانه هاي ساکنان ساخته شده اند. بدين شکل، ساکنان مذهبي مينو به اماکن مقدس خود عشق مي ورزند . فارغ از حسينيه ها در مينو، يک مرکز آتش نشاني با يک اتومبيل و يک مرکز تلفن و درمانگاه نيز وجود دارد. ساکنان مينو نيز در اين ايام روزها را به اميد آينده مي گذرانند، آنها راه اندازي منطقه آزاد را نظاره نشسته اند تا شايد زمين هاي آنان نيز گران شود.

آبادان
آبادان سومين بخشي از منطقه آزاد اروند را تشکيل مي دهد . پالايشگاه آبادان قرار است بار صنعتي منطقه را به دوش بکشد . اين پالايشگاه که تا چندين سال قبل به عنوان مطرح ترين مرکز نفتي منطقه شناخته مي شد، اکنون قصد دارد جايگاه قبلي خود را باز پس گيرد. آبادان با مساحت 2796 کيلو متر مربع بين سه رودخانه اروند ، بهمنشير و کارون محصور شده است . اين شهر که در فاصله 15 کيلومتري خرمشهر واقع شده تا اهواز 127کيلومتر فاصله دارد. قدم زدن در ميان کوچه ها و خيابان هاي آبادان ياد و خاطره جنگ را براي بازديدکنندگان زنده مي کند، زيرا هنوز هم در ميان بسياري از خيابان هاي آبادان با خانه هايي مي توان برخورد کرد که اثرات جنگ در آن باقي مانده است . خانه هاي نيمه مخروبه که جاي گلوله ها در آن باقي مانده ، خاطرات نبرد را براي همه زنده نگاه مي دارد. اما مهمترين نکته اي که مردمان آبادان را از ديگر جنوبي ها متمايز مي کند به نوع رفتار و پوشش آنان باز مي گردد. ساکنان اين شهر که قسمت عمده اي از آنان هم جوان هستند به نوع ظاهر خود بسيار اهميت مي دهند . شکل لباس جوانان منطقه به گونه اي است که انسان را به تعجب وامي دارد. مردم آبادان به جز نوع پوشش خود، به مساله ديگري نيز عشق مي ورزند؛ آنها شديدا به فوتبال علاقه دارند و همين سبب شده تا در هر کوي و برزني شاهد فوتبال بازي کردن جوانان و نوجوانان با پاي برهنه روي زمين هاي خاکي باشيم.
اما پالايشگاه آبادان، مهمترين نقطه اتکاي اين شهر جنوبي به شمار مي آيد. علت به وجود آمدن شهر آبادان به حضور همين پالايشگاه باز مي گردد، زيرا بعد از احداث آن بسياري از مهاجران از شهرهاي ديگر به منظور کار کردن به آبادان قدم نهادند و شهري جديد را حول اين پالايشگاه به وجود آوردند که بعد ها آبادان نام گرفت.
پالايشگاه آبادان تا سال 1324 به عنوان بزرگترين مرکز نفتي جهان فعاليت مي کرد و بعد از آن بود که اين مجموعه عظيم صنعتي سير نزولي را پيش گرفت . اين پالايشگاه تا سال 1330 در تصرف کامل انگلستان قرارداشت و نهضت ملي نفت بود که آنان را از اين مجموعه بيرون راند. خانه هاي انگليسي باقي مانده نيز حضور مردان آن سرزمين را در شهر نمايان مي کند . اکنون، مسوولان منطقه آزاد اروند نگاه ويژه اي را به اين پالايشگاه معطوف کرده اند. آنان قصد دارند از طريق گسترش فعاليت هاي پتروشيمي در منطقه، جايگاه اين مجموعه را دوباره احيا کنند.
سينما رکس آبادان نيز از ديگر مکان هاي خاطره انگيز اين شهر برشمرده مي شود. البته از قرار معلوم خرابه هاي اين سينماي تاريخي، سال گذشته دچار حريق شده بود و حالا ديگر هيچ چيز از آن باقي نمانده است و خيابان اميري آبادان ديگر حضور چنين مکاني را در خود شاهد نخواهد بود . سينما رکس آبادان همان محلي است که در سال 1357 موجبات کشته شدن 700 تن از مردم را فراهم کرد.

شلمچه
کمي آن سوتر از آبادان و در کنار نوار مرزي ايران و عراق منطقه اي قرار دارد که خاکش هر از چندگاهي ميزبان مردمان عاشقي است که به عشق ديدار رشادت هاي سربازانشان به آن گام مي گذارند. شلمچه همان نقطه اي از خاک ايران است که حضور در آن، انسان را به ياد مردان از خود گذشته وطن مي اندازد. در اين منطقه، يادگارهاي بسياري از آنان در محدوده چند کيلومتري حفظ مي شود تا فرزندان آينده اين مرز و بوم با سرک کشيدن در آن قدر خاکشان را بدانند.
شلمچه که از بلندي هايش بصره عراق به وضوع ديده مي شود ، يادگاري از دوران 8 سال دفاع مقدس است . تانک ها و نفربرهاي ايراني و عراقي که بر روي خاکريزها متوقف شده اند از زمان فرماندهاني همچون جهان آرا به يادگار باقي مانده است . در ابتدايي ترين قسمت اين منطقه برج ديدباني است و در همين بلندي است که اوج دلاوري ها رخ عيان کرد. خاکريزها و سنگرهاي خالي، انسان را به ژرفاي دليري مرداني که جانشان را در کف گرفته بوند فرو مي برد. منطقه هاي مين گذاري شده خاطره رشادت آناني که خود را بر روي مين مي افکندند تا ديگران از روي از جنازه هاشان عبور کنند، در خيال زنده مي کند . خاک اينجا بوي رشادت و شهادت مي دهد. کمي آن طرف تر از شلمچه پرچم ايران در کنار مرز عراق افراشته شده تا مرز دو کشور مشخص شود. نيزارهاي سوخته نيز در گرماي هوا اشک ها را در چشم خشک مي کند.


http://www.arvandfreezone.ir